بازار شيخ علاءالدوله؛ بازار مردگان جهان

بازار شيخ علاءالدولهنويسنده : حميد لباف؛ مردمسالاری

شايد در دنيا تنها چند بازار وجود داشته باشد که از آن به عنوان «بازار مردگان» ياد مي‌کنند. بازارچه‌هايي که وقتي در آنها قدم مي‌زنيد هيچ نشانه‌اي از مرده و گورستان در آن ديده نمي‌شود و کاسبان و مغازه‌داران نيز خود را به شکل ارواح در نمي‌آورند؛ ولي با همه اينها بسياري از اهالي و مردم منطقه آن را به عنوان بازار مردگان مي‌شناسند. اين درحالي است که شهرت تعدادي از اين اماکن تا حدي است که پاي گردشگران و ماجراجويان را نيز به اين مناطق باز کرده است. بازار «مونروويل» در شهر پنسيلوانياي آمريکا و بازار «شيخ علاءالدوله» در سمنان جزو 2 بازارچه مشهور دنيا هستند که همواره از آنها به عنوان بازار مردگان ياد مي‌کنند!

‌زامبي‌ها در بازار مونروويل

بازار «مونروويل» در شرق پيتسبورگ آمريکا قرار دارد که در سال 1969 ميلادي ساخته شد و تا مدت‌ها به عنوان يکي از بازارهاي مهم در ايالت پنسيلوانيا شناخته مي‌شد، تا اينکه با گذشت ساليان متمادي و گسترش شهر، ديگر اين بازارچه نمي‌توانست پاسخگوي اهالي منطقه باشد به همين خاطر طي سال‌هاي 2003 و 2004 پروژه گسترش و بازسازي بر روي آن انجام شد. اما اينکه چرا مونروويل به بازار مردگان شهرت يافت خود موضوعي است که به سال 1977 برمي‌گردد، چرا که فيلم «سپيده‌دم مردگان» به کارگرداني «جرج رومرو» در اين بازار ساخته شد و در واقع اين اثر جزو اولين گروه فيلم‌هاي زامبي در دنيا است. از آنجايي که بازار مونروويل در زمان ساخت فيلم بايد هر روز پاسخگوي نياز مشتريان خود باشد، فيلمبرداري شب‌ها و درست در زمان تعطيلي بازار انجام مي‌شد، موضوعي که باعث شد ساخت اين فيلم تا سال 1978 ادامه يابد.

در اين فيلم بارها نماي بيروني بازار نشان داده شده و داخل آن نيز که با تغيير دکوراسيون به قلعه تبديل شده بود تا مدت‌ها محل گرفتن عکس‌هاي يادگاري مشتريان بود. البته در اين بازار فيلم‌هاي ديگري نيز ساخته شده، ولي با توجه به تاثيرگذاري اثر «سپيده‌دم مردگان» در صنعت فيلم‌سازي و همچنين انفجار ساخت فيلم‌هاي زامبي در سراسر دنيا، اين بازار قديمي به بازار مردگان شهرت يافت؛ بازاري که ساليانه، هزاران گردشگر و علاقمند به فيلم‌هاي ترسناک از آن بازديد مي‌کنند.

‌تابوت گرداني در بازار شيخ علاءالدوله

بازار شيخ علاءالدوله

موضوع شهرت يافتن بازار «شيخ علاءالدوله» به بازار مردگان حکايت ديگري دارد، به عبارتي مي‌توان اذعان داشت، اين نام‌گذاري ريشه در فرهنگ، سنت و نقش مهم بازار در زندگي روزمره مردم سمنان دارد. چرا که جايگاه تجارت و بازرگاني در سمنان به‌دليل قرار گرفتن اين شهر در مسير جاده ابريشم از اهميت بسيار بالايي برخوردار بوده است و از آنجايي که علت نام‌گذاري اين اثر به بازار مردگان حتي امروزه نيز در ميان اهالي منطقه زنده است باعث شده اين مجموعه نسبت به بازار مونروويل از شهرت بيشتري برخوردار باشد. اولين و قديمي‌ترين بازار در سمنان ابتدا در جهت غرب به شرق بنا شد مجموعه‌اي که در قرن نهم هجري قمري آن را بازار شيخ علاءالدوله نام گذاشتند. اما اينکه شيخ علاءالدوله که بود و به‌طور کلي چرا اين مجموعه تاريخي به بازار مردگان شهرت يافت از جمله موضوعاتي است که آن را با «هاني رستگاران» کارشناس ميراث‌فرهنگي استان سمنان در ميان گذاشتيم؛ او در اين باره مي‌گويد: «شيخ ابوالمکارم رکن‌الدين علاءالدوله احمد بن محمد بن احمد بيابانکي سمناني» ملقب به شيخ علاءالدوله سمناني از نام‌داران عرفان ايراني در قرون هفتم و هشتم هجري است که به‌دليل قرار گرفتن اين بازار بر سر جاده ابريشم و اداي احترام به اين حکيم عالم نام او را بر روي بازار گذاشتند». رستگاران اين گونه ادامه مي‌دهد: «اين بازار به دليل قرار گرفتن در مسير گورستان علمدار باعث شد تا مردگان شهر همواره از راسته بازار تشييع شوند که البته همين امر باعث شد تا اين مجموعه تاريخي به بازار مرده‌ها معروف شود». اين کارشناس ميراث‌فرهنگي مي‌گويد: «با تشييع هر جنازه در بازار، کسبه خريد و فروش را براي مدتي متوقف مي‌کردند و به بيرون از مغازه مي‌آمدند و با بستن در مغازه که بعدها به پايين کشيدن کرکره‌ها تغيير کرد به خانواده متوفا اداي احترام مي‌کردند». رستگاران دليل کثرت مراسم تشييع جنازه و تابوت گرداني در طول ساليان متمادي در اين مجموعه را دليل شهرت يافتن آن به بازار مردگان دانست. از اين کارشناس ميراث فرهنگي در خصوص وضعيت کنوني بازار مردگان مي‌پرسيم که مي‌گويد: «در دوره صفويه همزمان با تغيير مسير جاده ابريشم، رونق اين بازار هم کاهش يافت چرا که مقياس تجارت شهري و منطقه‌اي تغيير پيدا کرده و ديگر صادرات و واردات همانند گذشته فعال نبود؛ در دوره قاجار نيز با توسعه و نوسازي شهر و ايجاد محل‌ها و راسته‌هاي جديد، بازار شيخ علاءالدوله بيش‌از پيش فعاليت خود را از دست داد و بعدها با ايجاد خيابان، بازار به دو قسمت تقسيم شد». باتوجه به اتفاقات رخ داده و تخريب‌هاي صورت گرفته به نظر مي‌رسد وضعيت بازار به واقع شباهت زيادي به بازار مردگان داشته باشد؟ او مي‌گويد: «البته اينطور نيست چرا که اين روند در دهه 70 متوقف شد و با مرمت و احياي بخش جنوبي آن توسط سازمان ميراث فرهنگي باعث رونق دوباره بخش‌هاي مختلف آن شد». در هر حال آنچه مسلم است، بازار شيخ علاءالدوله يا به قول اهالي بازار مردگان که بعدها با همين عنوان سرزبان گردشگران خارجي افتاد؛ حامل پيام‌هاي گوناگوني از جمله زندگي، معيشت، هويت و فرهنگ ساکنان سمنان قديم است.

مطالب پیشنهادی

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما نزد مامحفوظ است و منتشر نمی شود.