مدال افتخار هاینتس رومان بهخاطر نتایج یک تحقیق تازه درباره دوران نازیها پس گرفته شد
اتحادیۀ عالی صنعت فیلم آلمان، معروف به Spio، این روزها با انتشار نتایج یک تحقیق تازه درباره گذشته نازی برخی مدیران و برندگان قدیمی خود، تصمیم مهمی گرفته است. طبق اعلام این اتحادیه، مدال افتخار تعدادی از چهرههای سینمایی که سالها قبل این نشان را دریافت کرده بودند، پس گرفته میشود. در میان این افراد، نام هاینتس رومان ـ بازیگر بسیار محبوب سینمای آلمان ـ هم دیده میشود؛ مدالی که سالها بعد از مرگ او اهدا شده بود، حالا به دلیل روشن شدن برخی نکات تاریخی لغو شده است.
ماجرای این تصمیم به تحقیقاتی برمیگردد که «مؤسسۀ تاریخ معاصر مونیخ» انجام داده است. این مؤسسه بررسی کرده که چه تعداد از افراد تأثیرگذار سینمای آلمان در دهههای گذشته، بهنوعی با رژیم نازی در ارتباط بودهاند. باید یادآوری کرد که در دوران حکومت هیتلر، سینما یکی از ابزارهای مهم تبلیغات بود و وزارت تبلیغات نازی تقریباً همهچیز را کنترل میکرد. در چنین فضایی، بسیاری از هنرمندان یا مستقیم وارد همکاری شدند یا برای ادامه کارشان مجبور بودند با خطوط فکری حکومت هماهنگ باشند.
هاینتس رومان هیچوقت عضو حزب نازی نبود، اما فعالیت حرفهای او دقیقاً در سالهایی اوج گرفت که نازیها سینما را در خدمت سیاست خود قرار داده بودند. فیلمهای او در آن دوران اغلب فضایی ایجاد میکرد که رژیم از آن استقبال میکرد. همین موضوع باعث شده که امروز، وقتی به عقب نگاه میکنند، رابطهای هرچند غیرمستقیم میان او و دستگاه فرهنگی رایش سوم دیده شود.
نام دیگری که زیاد دربارهاش صحبت شده، لنی ریفنشتال است؛ کارگردانی که با وجود مهارت بالا و ساخت فیلمهای تأثیرگذار، هیچوقت نتوانست خود را از سایۀ همکاری با هیتلر و گوبلز دور کند. فیلمهایی مثل «پیروزی اراده» و «المپیاد» هنوز هم نمونههای مشهور تبلیغات تصویری نازیها هستند. طبیعی است که امروز اعطای مدال افتخار به چنین چهرهای «اشتباهی بزرگ» تلقی شود.
در مجموع، این پژوهش ۹۱ نفر از مدیران و چهرههای سینمایی مرتبط با Spio را بررسی کرده و گفته شده که ۳۱ نفر از آنها در درجات مختلف با ساختار نازیها در ارتباط بودهاند. همین یافتهها باعث شد که اتحادیه تصمیم بگیرد مدال افتخار قدیمی را دیگر اهدا نکند و به جای آن، به فکر جایزهای جدید باشد؛ جایزهای که علاوه بر فعالیت سینمایی، تعهد فرد به ارزشهایی مثل دموکراسی، آزادی و مقابله با افراطگرایی را هم ملاک قرار دهد.
مسئولان Spio گفتهاند که هدف از این تصمیم، نهتنها روشنکردن گذشته، بلکه اعلام یک موضع روشن در برابر رشد دوباره افراطگرایی در جامعه آلمان است. همین موضوع باعث شد نهادهای دیگر هم واکنش نشان دهند. سازمان فیلمسازی آلمان (FFA) اعلام کرده که آنها هم یک تحقیق مشابه درباره مدیران قدیمیشان انجام خواهند داد تا تصویر دقیقتری از گذشته شکل بگیرد.
داستان پس گرفتن مدالها شاید در ظاهر فقط یک خبر فرهنگی باشد، اما در واقع نشانی است از حساسیت جامعه امروز آلمان نسبت به تاریخش. سینما جایی است که روایتها در آن ثبت میشوند، و طبیعی است که همان سینما باید نسبت به روایتهای واقعی تاریخ نیز مسئول باشد.
این اتفاق یادآوری میکند که گذشته هرچقدر دور، گاهی ناگهان برمیگردد تا بگوید:
«قبل از اینکه به جلو بروید، خوب است نگاهی دوباره به پشت سر بیندازید.»
