پس از اهدای خون، غذای حاوی آهن مصرف کنید

با توجه به احتمال کاهش ذخیره آهن بدن در برخی اهداکنندگان خون که سطح هموگلوبین آنها پایین است، توصیه کارشناسان انتقال خون، مصرف موادغذایی حاوی آهن شامل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات پس از اهدای خون است.

یکی از سلول‌های خون، «گلبول قرمز» است که در مغز استخوان‌های پهن ساخته می‌شود. در داخل گلبول قرمز، ماده‌ای پروتئینی به نام «هموگلوبین» وجود دارد که وظیفه رساندن اکسیژن از ریه‌ها به بافت‌های بدن را بر عهده دارد. اگر به اندازه کافی گلبول قرمز در مغز استخوان ساخته نشود، اکسیژن کافی به بافت‌ها نمی‌رسد و سوخت و ساز بدن مختل می‌شود و علایم کم‌خونی بروز می‌کند.

یکی از عناصر مورد نیاز برای ساخت هموگلوبین، آهن است. بنابراین هنگامی که مقدار آهن بدن کم شود، گلبول قرمز به حد کافی ساخت نمی‌شود. آهن مورد نیاز بدن به طور طبیعی از مواد غذایی تامین می‌شود اما جذب آهن از مواد غذایی و ورود آن به خون به سختی صورت می‌گیرد و درصد کمی از کل آهن مواد غذایی در بدن جذب می‌شود. مقداری از آهن جذب شده در بدن برای ساخت گلبول قرمز استفاده می‌شود و مابقی آهن در بدن به فرمی به نام «فریتین» ذخیره می‌شود که در هنگام نیاز، از آن استفاده می‌شود. تنها راه دفع آهن جذب شده، خروج خون از بدن (به هر علتی) است و هیچ راه دفع دیگری ندارد. هر چند آهن عنصری مهم در امر خونسازی است؛ اما افزایش آهن به بیش از حد نرمال نیز برای بدن خطرناک است.

از آنجا که با اهدای خون تقریبا ۲۰۰ میلی‌گرم آهن از بدن برداشت می‌شود باید این اطمینان حاصل شود که اهداکننده مبتلا به کم‌خونی نیست. بدین‌منظور قبل از هر بار اهدای خون، هموگلوبین فرد اندازه‌گیری می‌شود.

به دو روش می‌توان هموگلوبین خون را اندازه‌گیری کرد:

– اندازه‌گیری هموگلوبین از طریق گرفتن خون از رگ

– اندازه‌گیری هموگلوبین از طریق گرفتن خون از مویرگ

تجربه نشان داده است که تمایل برخی از اهداکنندگان به گرفتن خون از رگ نسبت به روش دوم بیشتر است، اما روش اول با مشکلاتی از قبیل تحمل ورود دو بار سوزن برای اهداکنندگان و ارسال نمونه به آزمایشگاه و دریافت جواب از آزمایشگاه که طبعا منجر به طولانی شدن زمان انتظار می‌شود، همراه است.

در روش دوم قطره خون از نوک انگشت فرد (خون مویرگی) گرفته می‌شود که بر روی صفحه‌ای فلزی به نام «میکروکوت» ریخته و در دستگاهی گذاشته شده و در فاصله چند ثانیه هموگلوبین گزارش می‌شود. اگر هموگلوبین پایین‌تر از حد قابل قبول باشد، اجازه اهدای خون به فرد داده نمی‌شود. به علت مشکلات مطرح شده، در هیچ جایی از دنیا متداول نیست هموگلوبین قبل از اهدای خون از طریق گرفتن خون از رگ و ارسال نمونه به آزمایشگاه تعیین شود.

لازم به ذکر است، در صورتی که فردی تا یک ماه قبل از اهدای خون آزمایش هموگلوبین داده باشد می‌تواند آن را جهت ارائه به پزشک، همراه خود بیاورد.

تا سال گذشته حداقل سطح هموگلوبین قابل قبول برای مردان و زنان g/dl 12.5 بود. اخیرا حداقل سطح هموگلوبین قابل قبول در کشور برای مردان g/dl 13 و برای زنان g/dl 12 در نظر گرفته شده است.

هر چند هنوز در بسیاری از کشورها از جمله آمریکا حداقل هموگلوبین قابل قبول برای اهدای خون g/dl 12.5 است اما مطالعات انجام شده در مرکز تحقیقات سازمان انتقال خون ایران نشان داده که برخی از مردان با هموگلوبین g/dl 13-12.5، دچار کمبود ذخیره آهن بوده و این احتمال وجود داشته که در صورت اهدای خون متعاقبا دچار کم خونی شوند. بر این اساس حداقل سطح هموگلوبین قابل قبول برای اهدای خون در مردان در کشور از g/dl 12.5 به g/dl 13 افزایش یافت.

سطح هموگلوبین در زنان به طور طبیعی پایین‌تر از مردان است. از آنجایی که محدوده نرمال هموگلوبین در زنان ۱۶-۱۲ g/dl است و همچنین با توجه به اجرای برنامه پیشگیری از کم‌خونی در زنان اهدا‌کننده، سطح هموگلوبین قابل قبول برای زنان g/dl 12 در نظر گرفته شد.

حجم خون اهدا شده ۴۵۰ سی‌سی است که کمتر از ۱۰ درصد حجم خون فرد است. بدن قادر به جبران خون اهدایی بوده و این مقدار خون به سرعت جایگزین می‌شود با این حال اقدامات زیر جهت جبران سریع‌تر آهن از دست رفته باید مورد توجه قرار گیرد:

– پس از اهدای خون رژیم غذایی حاوی آهن شامل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات مصرف شود. مصرف ویتامین C همراه با مواد غذایی حاوی آهن، جذب آهن را افزایش می‌دهد.

– فواصل بین دو اهدای خون رعایت شود. پزشکان عقیده دارند افراد سالم می‌توانند در طول یک سال ۴- ۳ بار خون اهدا کنند (مردان ۴ بار در سال و زنان ۳ بار در سال) به شرطی که بین دو اهدای خون حداقل ۸ هفته (۲ ماه) فاصله باشد.

منبع: ایسنا