اثرات مثبت دو زبانه بودن

دو زبانه بودننگاه مثبت به دوزبانه بودن، پديده جديدي است. حداقل از قرن نوزده ميلادي به اين سو، متخصصان امور آموزشي به والدين هشدار مي‌دادند كه دوزبانه بار آوردن بچه‌ها، موجب سردرگمي آنها شده و باعث مي‌شود نتوانند هيچ كدام از آن زبان‌ها را درست مورد استفاده قرار دهند حتي در بدترين حالت، دوزبانگي را مانعي در برابر ساير جنبه‌هاي رشد مي‌دانستند كه در نتيجه به كاهش بهره هوشي افراد مي‌انجامد.

اما امروزه اين نگراني‌ها بيهوده به نظر مي‌رسد. با اين كه ممكن است گستره واژگان افراد دوزبانه، از هم‌سن و سالان تك‌زبانه‌شان اندكي محدودتر باشد و هنگام نام بردن اشيا كمي كندتر عمل كنند.

در واقع يك مطالعه مهم در سال 1960، به اين يافته رسيد كه توانايي صحبت به دو زبان، خللي در فرآيند كلي رشد ايجاد نمي‌كند حتي در مقابل، اگر ساير عواملي كه بر عملكرد تاثير دارند ـ‌ مثل موقعيت مالي، اجتماعي و تحصيلات ـ‌ را نيز به حساب آوريم، دوزبانه‌ها در 15 تست كلامي و غيركلامي، عملكرد بهتري نسبت به افراد تك‌زبانه داشتند.

متاسفانه تا سال‌ها به اين پژوهش كم توجهي شد. با اين كه بعد از آن، تعداد محدودي پژوهش ديگر نيز در مورد مزاياي چندزبانه بودن به انجام رسيد، اما اكثر پژوهشگران و متخصصان آموزش، همچنان به ايده قديمي مضر بودن آن ايمان داشتند تا اين كه طي سال‌هاي اخير، كم‌كم توجه‌ها به سوي آن جلب شده است.

يكي از عوامل موثر در اين مساله، استفاده از يك روش طيف‌نگاري با نام fNIRS است كه به پژوهشگران امكان مي‌دهد فعاليت مغزي نوزادان را بررسي كنند. با كمك اين روش، دانشمندان كانادايي توانستند اولين واكنش مغز نوزاد با زبان را مورد بررسي قرار دهند.

استفاده از آن سبب شد پژوهشگران، به تفاوت‌هاي اساسي بين نوزاداني كه تك‌زبانه بزرگ شده بودند با نوزادان دوزبانه پي ببرند.

انسان، بنا بر يك نظريه رايج، «ديناوند» به دنيا مي‌آيد و مي‌تواند تفاوت ميان صداها را در هر زباني تشخيص دهد.

وقتي نوزاد به يك سالگي مي‌رسد، احتمالا اين توانايي را از دست مي‌دهد و فقط بر صداهاي زبان مادري اش تمركز مي‌كند.

اين مساله در مورد تك‌زبانه‌ها مورد قبول به نظر مي‌رسد، اما يك پژوهش نشان مي‌دهد نوزادان دوزبانه، در آخرين روزهاي مانده به يك سالگي‌شان، در مواجهه با زباني كاملا ناآشنا، فعاليت عصبي بيشتري نشان مي‌دهند.

نوزاداني كه دوزبانه هستند، تقريبا همزمان با نوزادان تك زبانه مراحل رشد كلامي را طي مي‌كنند. اين مساله مي‌تواند تاييدي بر اين فرضيه باشد كه دوزبانه بودن، سبب تسريع رشد كودك مي‌شود و نه كاهش آن.

دوزبانه بودن به افراد كمك مي‌كند تا در سال‌هاي بعدي زندگي خود، حتي بتوانند يك زبان ديگر را راحت‌تر بياموزند.

مطالعه دقيق‌تر پديده دوزبانگي، سبب درك ساير نكات مثبت آن مي‌شود. برخي از اين نكات مثبت، طيف گسترده‌اي از توانايي‌ها را در بر مي‌گيرد.

در يك پژوهش، از تعدادي كودك تك‌زبانه و دوزبانه خواسته شد تا جملاتي را كه از نظر دستور زباني نادرست هستند، بيابند و سپس آنها را اصلاح كنند.

هر دو گروه از كودكان، جملاتي مثل «سيب روي درخت رشد مي‌كنم» را اصلاح كردند، اما تفاوت‌ها در نحوه نگرش آنها به جملاتي بي‌معني مثل «سيب روي بيني رشد مي‌كند» آشكار شد.

تك‌زبانه‌ها اين جمله را از نظر قواعد دستوري نادرست خواندند، حال آن كه از نظر دوزبانه‌ها اين جمله درست بود.

برخي پژوهشگران بر اين باورند كه نتيجه اين مطالعه، بيش از آن كه نشانگر تسلط آن كودكان دوزبانه به قواعد دستور زبان باشد، نشانگر عملكرد مطلوب «سيستم اجرايي» است.

سيستم اجرايي به طيف گسترده‌اي از توانايي‌هاي ذهني اطلاق مي‌شود كه جلوي اطلاعات نامربوط را مي‌گيرد و لذا فرد مي‌تواند بر فعاليتي كه انجام مي‌دهد تمركز نمايد.

در اين پژوهش، كودكان دوزبانه بهتر مي‌توانستند بر قواعد دستوري زبان تمركز كرده و به معناي عبارات توجهي نكنند.

در مطالعاتي كه پس از اين پژوهش انجام شد، باز هم دوزبانه‌ها نتايج بهتري نسبت به تك زبانه‌ها به دست آوردند.

يكي ديگر از مهارت‌هاي اجرايي، عبارت است از توانايي پرداختن به كارهاي متفاوت بدون اشتباه گرفتن آن دو با هم، كه البته در اين مهارت هم، دوزبانه‌ها سرآمد بودند.

مثلا هنگام دسته‌بندي اشياي مختلف، مي‌توانستند بدون در نظر گرفتن شكل اشياء، آنها را بر اساس رنگ دسته‌بندي كنند.

مهارت‌هاي اجرايي در دوزبانه‌ها بيشتر است

مهارت‌هاي اجرايي، تقريباً در هر كاري كه انجام مي‌دهيم، از خواندن مطلب گرفته تا رانندگي، تاثيرگذار هستند. لذا بهبود بخشيدن به اين مهارت‌ها، سبب انعطاف‌پذيري بيشتر ذهني مي‌شود.

اثرات مثبت دو زبانگي حتي به مهارت‌هاي اجتماعي ما هم گسترش مي‌يابد. دو روان‌شناس در پژوهش خود دريافتند افراد دوزبانه بهتر مي‌توانند خود را جاي ديگري قرار دهند و احساسات و موقعيت وي را درك كنند. دليل آن هم اين است كه اين افراد، بهتر مي‌توانند جلوي آنچه از قبل مي‌دانند را گرفته و بر ديدگاه ديگران تمركز نمايند.

منبع: جام جم

مطالب پیشنهادی

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما نزد مامحفوظ است و منتشر نمی شود.