نخستين مدارس دخترانه در ايران

نخستين مدارس دخترانه در ايرانجبار فرخي
ستايش و سپاس حضرت يزدان را جلت عظمه درخور و سزاست كه خلغت خلقت به موجودات پوشانيده و انسان را براي طي مراتب علم و معرفت برگزيده و اساس ترقي و تربيت برايش فراخنده… ( نظام نامه مدرسه معرفت خامنه ـ 1317 قمري) تا زمان مشروطه در شهرها، به وي‍ژه در پايتخت ـ تهران، مكتب‏خانه‏هاى زنانه داير بود. «ميرزا باجى خانم» عنواني بود كه براي معلم يا مدير اين مكتب خانه‌ها با آن ناميده مي‌شدند. دخترها هر روز صبح، كتاب قرآن و خوراكي خود را در دستمالي مي‌پيچيدند و بعد از اينكه چادر به سر مي‌كردند، همراه والدين و يا برادر بزرگترشان به مكتب مي‌رفتند. بعد از ورود به مكتب خانه، دخترها چادر و روبنده خود را برمي‏داشتند و چادر نماز سر مي‌كرده ‏و به اتاق ميرزا باجي خانم مي‌رفتند. سپس هر دختر بر روي زيراندازي كه با خود آورده بود كنار خليفه (دختر بزرگ‏ مكتب) درسش را آماده مي‌كرد و بعد از آن، كنارتشكچه ملاباجى مي‏رفت و درس خودش را پس مي‏داد. كتاب درسى دخترها اول از همه، قرآن مجيد بود.

در روزنامه مجلس،شماره 59، يكشنبه 9 صفر 1325 در اعلان تاسيس دبستان دوشيزگان توسط بى بى خانم وزيراف چنين آمده:

«اين دبستان، دختران بين هفت تا دوازده سال را مي‏پذيرد و داراى پنج معلم زن است. برنامه آموزشى اين دبستان شامل: نامه مشق قلم، تاريخ ايران، قرائت كتاب طباخى، قانون مذهب، جغرافيا و علم حساب بود. ثبت نام در اين مدرسه به ازاى پرداخت وجه معينى صورت مي‏گرفت، ولى در ابتداى تأسيس آن، براى جذب محصلين، به ازاى ثبت نام هر دو نفر شاگرد، يك نفر مجانى پذيرفته مي‏شد.»

در همين دوره، مدارس ديگرى در تهران تأسيس و بازگشايى شدند كه مي‌توان به: «مدرسه ناموس» «ترقى بنات» «ماهرخ گوهر شناس» «تربيت نسوان» «دره المعالى» اشاره كرد.

در مورد تاريخچه مدارس دخترانه در ايران مطالبي ذكر شد، اما كمتر در مورد مدرسه دخترانه شهر خامنه سخن به ميان آمده است. مطالب حاضر، در مورد مدرسه دخترانه معرفت خامنه و به نقل از دفترچه خاطرات مرحوم حاج ميرزا موسي احمدي خامنه تهيه شده است. حاج ميرزا موسي احمدي خامنه، يكي از اولين معلم‌هاي وارسته اين مدرسه (دومين مدرسه نوين ايران) بود.

قبل از مشروطه تعليمات دختران در خامنه (خامنه در 72 كيلومتري غرب تبريز واقع شده) معمول بوده و در اين زمان، ملا خانم‌ها و ملا باجي‌ها به شكل مكتبي به تعليم دختران مشغول بودند. ميرزا حبيب معرفت كه به عنوان اولين مدير مدرسه پسرانه رايگان معرفت مشغول به كار بود، همسر خود ربابه معرفت را از تاريخ 1296 شمسي كه توسط خودش آموزش ديده بود، به عنوان مدير مكتب خانه دخترانه در منزلش مامور تشكيل مكتب خانه كرد. بر اساس آنچه كه در خاطرات نوشته شده، اين مدرسه 30 شاگرد داشته و بعد از آنكه يكي از شاگردان مدرسه بنام بلقيس احمدي به قدر كفايت آموزش مي‌بيند، او نيز شروع به آموزش به دختران مي‌كند و از سال 1302 شمسي در منزل خود به تعليم دانش آموزان پرداخت و 25 دانش آموز در مكتب خانه او حضور داشتند.

اين كلاس تا تاريخ 1314 شمسي به كار خود ادامه داد تا اينكه در تاريخ مذكور حميد ميرزاپور به سمت مديريت دبستان پسرانه معرفت خامنه منصوب شد و از اين تاريخ دبستان به صورت مختلط اداره مي‌شد. در اين تاريخ دانش‌آموزان كلاس‌هاي اول و دوم دختران 80 نفر ذكر شده كه در سال 1329 شمسي دبستان دخترانه از پسرانه جدا شد.

در سال 1334 اداره فرهنگ وقت دبستان دو كلاسه‌اي بنام بنفشه به مديريت ميرزا موسي احمدي و آموزگاري سكينه حاج جعفري و اكرم قوامي كامران در خامنه تاسيس كرد كه تا سال 1334 هر سال يك كلاس به آن اضافه شد. اولين دوره فارغ التحصيلان كلاس ششم 16 نفر بودند. در سال 1332 مديريت مدرسه نيز به خانم حاج جعفري واگذار شد تا از اين تاريخ به بعد تمام امورات مدرسه دست بانوان باشد.

تعداد دانش آموزان در سال 1329 در دفترچه خاطرات 227 نفر ذكر شده است.

در سال 1336 به دليل كثرت دانش آموزان دبستان بنفشه خامنه، عمارت ديگري اجاره و سه كلاس اول و دوم و سوم در آن داير شد و بدين ترتيب دبستان دخترانه معرفت تاسيس و مديريت مدرسه به بانو رزقلم آسمانه واگذار شد. تعداد دانش آموزان اين مدرسه در اين سال 83 نفر ذكر شده است.

در اين دوره كارت‌هاي تشويقي «آفرين» توسط حاج اسدالله معرفت چاپ شده بود كه جمله‌‌اي كه به زبان عربي كه بر روي آن نوشته بود جلب توجه مي‌كند: «يتيم كسي نيست كه پدر و مادرش را از دست داده باشد يتيم آن كسي است كه از علم و سواد بي بهره است». اين جمله مي تواند سيما و جلوه مدارس ايران باشد.

منبع: روزنامه اطلاعات

مطالب پیشنهادی

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما نزد مامحفوظ است و منتشر نمی شود.