زنان خانه دار ؛ تنهاترين زنان ايران

زنان خانه دارآرزو رستم زاد؛ موسسه اطلاعات
زنان ايراني افسرده‌اند. لازم نيست سرتان در کتاب‌هاي روانشناسي باشد تا شاهد اين ادعا را پيدا کنيد. زنان ايراني حتي اگر آمارها خبر از افسردگي سه تا چهار برابري شان نسبت به زنان ديگر دنيا ندهند، باز غمگين و عبوس و افسرده به نظر مي‌رسند. با احساسات متناقضي که آنها را حتي در ميان خانواده و دوستان تنها نشان مي‌دهد. با مشغله‌هاي ريز و درشتي که به آنها هويت و اعتبار نمي‌دهند و با شب بيداري‌ها و روزکاري‌هايي که به چشم هيچ کسي نمي‌آيد.

حکايت افسردگي زنان ايراني، وقتي به قشر خانه‌نشين و خانه‌دار مي‌رسد بغرنج‌تر مي‌شود. کافيست سري به پژوهش‌هاي انجام شده بزنيد تا ببينيد که زنان خانه دار ايراني نسبت به همسرانشان حداقل 2 تا 4برابر بيشتر در معرض افسردگي قرار دارند.

پزشکان مي‌گويند که تغييرات هورموني، بارداري، زايمان، يائسگي، دوران قاعدگي و… هر کدام به طور دوره‌اي خلق زنان را افسرده مي‌کنند اما وقتي پاي روانشناسان به ميان مي‌آيد، ماجرا فرق مي‌کند. از نگاه روانشناسي عواملي مثل تنهايي، كار تكراري و ناتمام، استرس‌هاي فرزندپروري، روابط اجتماعي محدودتر و فشارهاي مالي، باعث مي‌شوند زنان خانه‌دار بيشتر در معرض بيماري‌هاي روحي قرار گيرند. بيماري‌هايي که افسردگي در صدر آنها قرار دارد و بعد از آن نوبت به اضطراب و اختلالات خلقي مي‌رسد.

مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد که بيماري‌هاي رواني و اختلالات رفتاري در زنان ايراني باعث هدر رفتن يك ميليون و 191 هزار سال عمر آنها مي‌شود و با وجود بالاتر بودن اميد به زندگي در زنان نسبت به مردان، کيفيت زندگي آنها را پايين‌تر مي‌آورد. در کنار اين، به نتايج بررسي‌هايي توجه کنيد که انجمن روانشناسي ايران انجام داده است و طبق آنها، ميزان افسردگي زنان ايراني بين سه تا چهار برابر بيش از حد معمول است.

شايد بد نباشد که بدانيد در دنيا، براي افسردگي زنان هم استانداردي تعريف شده که مطابق آن بين پنج تا هفت درصد زنان يک جامعه را شامل مي‌شود اما اين رقم در ايران به حدود 20 تا 30 درصد مي‌رسد. اين‌ها همه در حالي است که پا به سن گذاشتن زنان وضعيت افسردگي آن‌ها را بيشتر مي‌کند. افسردگي زنان خانه‌دار معمولاً از سن 37 سالگي به بعد و به دنبال بروز علائم يائسگي تشديد مي‌شود.

دکتر سيما فردوسي، روانشناس در اين باره مي‌گويد: «اختلالي مانند افسردگي در تمام جنبه‌هاي زندگي تاثيرگذار است و مي‌تواند شرايط فردي، اجتماعي، شغلي و خانوادگي افراد را تحت‌الشعاع قرار دهد. افسردگي زنان مي‌تواند کانون گرم خانواده را به خطر بيندازد چرا که زنان از مهم‌ترين ارکان شادابي و سلامت هر خانواده به شمار مي‌روند. زني که نشاط نداشته باشد، در انجام دادن کارهاي مربوط به خود و خانواده و تربيت فرزندان و ارتباط با همسر ناموفق خواهد بود و فرزندان در اين‌گونه خانواده‌ها تحت تأثير اين حالات روحي مادر دچار يأس و بدبيني خواهند شد.»

زنان خانه‌دار افسرده احساس مي‌کنند اراده و قدرت تصميم‌گيري ندارند، هميشه خسته و غمگين و بي‌انگيزه هستند، تمايلي به امور بيرون از خانه نشان نمي‌دهند و احساس بي‌ارزشي و ناکارآمدي دارند. دکتر فردوسي مي‌گويد: «در نتيجه اين احساسات زني كه بايد پايه اصلي استحكام و شادابي در خانواده باشد، خود غمگين‌ترين عضو خانه مي‌شود و ديگر نه از عهده كارهاي منزل برمي‌آيد و نه قادر به ايفاي نقش خود در جامعه است چون احساس مي‌کند تلاش‌هاي او در خانه ديده نمي‌شود.»

او درباره دلايل افسردگي زنان مي‌کند: «از مواردي که مي‌توان به عنوان دلايل افسردگي زنان و دختران اشاره کرد خشونت‌هاي خانگي است که عليه آنها وجود دارد. تحقيقات نشان مي‌دهد که خشونت در خانه يا در محيط کار عليه زنان بيماري‌هاي افسردگي را براي آنان به همراه دارد. يکي ديگر از اين موارد فراهم نبودن امکانات اجتماعي و دسترسي پيدا نکردن به فرصت‌هاي مناسب تحصيلي و شغلي است و سر و کار داشتن با تبعيض‌هاي روزمره که ممکن است با آن مواجه شوند را نبايد بي‌تاثير دانست. شرايط نامطلوب پس از ازدواج را نيز مي‌توان در فهرست اين علل و عوامل به حساب آورد به طوري که زنان گاهي در خانه چندين مسئوليت را به عهده مي‌گيرند و در درازمدت آنها را خسته و افسرده مي‌کند به عنوان مثال در جامعه ما زنان شاغل علاوه بر مسئوليتي که بيرون از خانه دارند، بيشتر مسئوليت‌هاي درون خانه، نگهداري و مراقبت از فرزندان و احياناً سالمندان بر دوش آنهاست.»

حقوق خانه‌داري؛ 640هزار تومان
15ميليون زن خانه‌دار در كشور وجود دارند كه طبق دسته بندي‌هاي نظام اجتماعي، جزو جمعيت غيرفعال قرار مي‌گيرند. زنان خانه‌داري که اگرچه هميشه پشت پرده ايستاده‌اند اما با فراهم کردن رفاه خانواده، به طور غيرمستقيم فعاليت‌هاي مولد اقتصادي را حمايت مي‌کنند.شايد از نگاه مردم عادي، زنان خانه‌دار فعاليت اقتصادي مولدي نداشته باشند اما اعداد و ارقامي که پژوهشگران ارائه مي‌دهند، حکايت از آن دارد که پخت و پز، نظافت خانه و بچه داري و تربيت فرزند، به عنوان اصلي‌ترين وظايف زنانه خانه دار، ماهانه 640 هزار تومان ارزش اقتصادي افزوده براي کشور به همراه مي‌آورد. بر اساس پژوهشي که مدتي قبل يکي از اساتيد دانشگاه تربيت معلم انجام داد، مشخص شده که هر زن خانه‌دار در ماه 640 هزار تومان ارزش افزوده اقتصادي توليد مي‌کند. اين تحقيق روي دوهزار زن خانه‌دار تهراني انجام شد و ارزش افزوده کار خانه‌داري آنها مورد سنجش قرار گرفت. در اين پژوهش مشخص شد که هر زن خانه‌دار هفته‌اي 160 هزار تومان و به عبارتي ماهي640 هزار تومان ارزش افزوده اقتصادي توليد مي‌کند که براي آن برنامه‌ريزي نشده است. اين 640 هزار تومان رقمي است که اگر يک زن خانه‌دار وظايف خود را در داخل منزل انجام نمي‌داد مردان مجبور بودند به فرد يا افراد ديگري بپردازند تا امور خانه را رتق و فتق کند.

توليد ملي به سبک زنانه
در برنامه پنجم توسعه که سال گذشته در مجلس تصويب شد آمده است که کار زنان خانه‌دار به عنوان کار اقتصادي شناخته شود. بعد از آن طرحي در مجلس مورد بررسي قرار گرفت که قرار بود کار زنان به عنوان توليد ناخالص ملي در نظر گرفته شود.

اما بد نيست بدانيد که در سال 85 سهم زنان در توليد ناخالص ملي کشور 7/16 درصد برآورد شد و از همان زمان بود که زمزمه‌هاي بيمه و حقوق زنان خانه‌دار سر زبان‌ها افتاد، اما اين زمزمه‌ها هيچ‌وقت به شکل يک نظام تامين اجتماعي قدرتمند درنيامد تا بعد از گذشت بيش از 6سال از آن تاريخ، زنان همچنان چشم به راه بيمه بازنشستگي باشند و به رسميت شناخته شدن حقوق خانه‌داري شان.

با وجود تلاش‌هاي بي‌ثمري که تا به حال براي شاغل شناخته شدن زنان خانه‌دار صورت گرفته، اسفندماه سال گذشته مظفر کريمي، مديرکل بيمه‌هاي اجتماعي وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي آب پاکي را روي دست زنان خانه‌دار ريخت و گفت: «براي اجراي بيمه زنان خانه‌دار اول بايد خانه داري شغل محسوب شود و پس از آن بيمه شکل بگيرد.»

در همان زمان هم بود که مرکز امور زنان و خانواده رياست جمهوري پيشنهاد کرد مردان از زمان ازدواج ملزم شوند حق بيمه زنان‌شان را به صندوق بيمه گر پرداخت کنند تا تمام نوعروسان بيمه شوند! اما مجتهدزاده، رئيس مرکز امور زنان رياست جمهوري هم در همان زمان از عجيب بودن اين طرح باخبر بود که در گفتگو با خبرنگاران گفته بود: «از ميان 800 تا 900 هزار ازدواجي که در طول سال داريم افرادي را که تحت پوشش هيچ بيمه‌اي قرار ندارند تحت پوشش بيمه زنان خانه دار قرار مي‌دهيم. به اين ترتيب راحت‌ترين راه براي بيمه زنان خانه‌دار پيشنهاد شده است، اما نکته اينجاست که براساس کدام قانون مرد ملزم خواهد شد که بيمه همسرش را پرداخت کند و اگر هم قانوني به اين مضمون تصويب شود مردان حاضرند با زنان بيکار ازدواج کنند و مجبور شوند حق بيمه همسرانشان را نيز پرداخت کنند؟»

نکته‌اي که مظفر کريمي، آن را به گونه‌اي ديگر گوشزد مي‌کند: «مشکل اين طرح اين است که حق بيمه کارفرما را چه کسي بايد پرداخت کند؟ اگر شوهر قرار است اين کار را انجام دهد و از جيب خانواده پرداخت شود در اين صورت پرداخت حق بيمه از جيب زن و مرد فرقي با يکديگر ندارد و اين نوع بيمه فقط در خانواده‌ها باعث اختلاف مي‌شود. به همين دليل در برابر اجراي آن مقاومت مي‌کنيم اما اگر راهي براي حل اين مشکل پيدا کنيم حتما براي اجراي طرح بيمه زنان خانه‌دار و پرداخت مبلغ حق بيمه اقدام خواهيم کرد.»

***

زنان کارمند هم افسرده‌اند
بالا بودن شيوع افسردگي فقط در زنانه خانه‌دار ديده نمي‌شود. در مطالعات انجام شده 23 درصد از زنان کارمند هم افسرده تشخيص داده شده‌اند. دکتر امان‌الله قرايي مقدم، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه در اين باره به خبرآنلاين مي‌گويد: «وقتي در جامعه زن بايد دوشادوش مرد براي تأمين مايحتاج زندگي و ازدواج و اشتغال کار کند و فشار اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، روحي و رواني شوهر و فرزندان را در جامعه تحمل کند، چون زن حساس‌تر و عاطفي‌تر است بيشتر در معرض افسردگي قرار دارد.»

او معتقد است: «در برخي استان‌هاي کشور به دليل رفتارهاي بد خانواده و سنتي برخورد کردن با زنان، ميزان افسردگي بيشتر است. لذا، وقتي زن بايد با حداقل درآمد شوهر مديريت خانه را به نحو احسن انجام دهد و هرگونه رفتاري را از سوي شوهر و يا فرزندان و اطرافيان را تحمل کند و سنگ صبور همه باشد، در مقابل، کسي به حرف او گوش ندهد، معلوم است که افسردگي در بين اين قشر بيشتر مي‌شود.»

احساس غمگيني، دلتنگي، لذت نبردن كافي از فعاليت‌هاي روزمره زندگي، اختلال در حافظه و تمركز، بي‌تفاوت بودن و شکايت از مشکلات جسمي، بارزترين ويژگي‌هاي اين زنان است که باعث مي‌شود عده‌اي از آنها به خودكشي فکر کنند.

مطالب پیشنهادی

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما نزد مامحفوظ است و منتشر نمی شود.